Valt integriteit te leren?

Volgens de overlevering zou Ien Dales integriteit ooit hebben vergeleken met een zwangerschap. Net zoals je niet een beetje zwanger kunt zijn, zou je ook niet een beetje integer kunnen zijn. Dit maakt van integriteit een binaire aangelegenheid; je bent het, of je bent het niet. 

 

Haar ambtsopvolger, Ronald Plasterk, houdt er – inmiddels twee decennia later – een andere opvatting op na en ziet integriteit als een graduele kwaliteit. Als iets dat je kunt worden, dat bevorderbaar en leerbaar is. Deze verschillende opvattingen over de vraag in hoeverre de integriteit van medewerkers nog beïnvloedbaar en ‘managebaar’ is zien we overigens terug in de literatuur, hetgeen de ontwikkeling in het integriteitsdenken illustreert. De ene school stelt zich op het standpunt dat waarden en normen zijn aangeleerd in de opvoeding. Integriteit wordt opgevat als een karaktertrek waar de organisatie en het management amper nog invloed op uit kunnen oefenen. Integriteitsmanagement beperkt zich vanuit dat perspectief vaak tot het optuigen van een goed wervings- en selectiebeleid (‘hire’) en het ontslaan (‘fire’) van medewerkers die onverhoopt toch over de schreef gaan. De andere school gaat ervan uit dat ethisch gedrag van medewerkers weldegelijk nog kan worden gevormd. Vanuit dat perspectief wordt niet uitgegaan van onveranderlijke disposities (iemand is integer of niet), maar van wat de organisatie en het management kunnen doen om integer handelen te stimuleren. De meeste deskundigen gaan er tegenwoordig, net zoals de minister, van uit dat organisaties de mogelijkheid en – vanuit het oogpunt van goed werkgeverschap – ook de verantwoordelijkheid hebben om de integriteit van medewerkers te bevorderen. Het voeren van een integriteitsbeleid en het aanbieden van trainingen ter versterking van de morele weerbaarheid van medewerkers worden daartoe ingezet.  Hoewel integriteitstrainingen al sinds jaar en dag worden toegepast is het effect daarvan pas kort geleden voor het eerst geëvalueerd. De Vrije Universiteit concludeerde overigens dat deze trainingen doorgaans weinig effectief zijn; tenzij zij aansluiten bij de specifieke doelgroep, er voldoende tijd voor uitgetrokken wordt en als zij met enige regelmaat herhaald worden. Wat daar, volgens mij, nog aan toegevoegd moet worden is dat trainingen weinig soelaas bieden als zij niet ingebed zijn in een breder pallet van integriteitsmaatregelen en -structuren. Als er bijvoorbeeld binnen een organisatie veel integriteitsrisico’s en –verleidingen zijn en de Administratie Organisatie & Interne Controle daar niet op toeziet dan is het louter aanbieden van een training daar waarschijnlijk niet tegenop gewassen. Overigens geeft Plasterk ook aan dat het mogelijk is dat mensen in hun kern wel integer zijn, maar desalniettemin op enig moment de verkeerde keuze maken. Ik ben het daar mee eens: ook goede mensen kunnen soms verkeerde dingen doen.  Daarbij gaat het volgens de minister ook geregeld om kleine uitglijders en alledaagse zonden. We moeten ervoor zorgen dat integriteitsoordelen niet te snel geveld worden als daar onvoldoende grond voor is, dat zaken niet worden overdreven, en dat oordelen over bepaalde aspecten niet veralgemeniseerd worden tot een oordeel over de gehele persoon of organisatie. Huberts introduceerde eerder het begrip ‘integritisme’ hiervoor. Integritisme houdt in dat men te snel, te gemakkelijk en ten onrechte oordeelt in termen van integriteit. Resumerend: Integriteit is te leren, maar nader onderzoek naar de effectiviteit van trainingen en opleidingen is nodig. Ook moeten we leren alert te zijn op overdrijvingen en onrechtvaardige, moedwillige beschadigingen. Integriteit moet immers niet leiden tot angst en verkramping of als instrument gehanteerd worden in een afrekencultuur.  Alain Hoekstra (à titre personnel)Coördinerend Beleidsadviseur Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS)Promovendus Rotterdam School of Management (EUR) Bron: http://www.integriteitoverheid.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>